Paganizm ve Pagan Kültürü

Paganizm, kökenleri dünyanın kadim doğa dinlerine uzanan bir inanç biçimi ve bu dinlerin genel adı olarak isimlendiriliyor.

Paganizm, batı dillerinde Latince “kırsal” anlamına gelen paganus kelimesinden türemiştir.

Evrim süresince insan’ın en büyük zaaflarından biri korkuları olmuştur. Tarih öncesi insan’ın bulunduğu coğrafyalara ve göç yollarına göre bu korkuları hep değişmiştir kısacası. Özellikle büyük doğal felaketler, vahşi hayvanların saldırılarına uğramak ve büyük hastalıklar insanoğlunun günümüz dünyasına kadar başlıca sorunlarından biri olmuş ve hala olmaya devam etmektedir. Tarih öncesi insan bu tür felaketleri ve ayrıca doğanın nimetlerini zamanla kutsamaya ve artlarında bir sebep aramaya başlamışlardır. İşte insanın en büyük evrimi yani zeka evrimi bu noktada başlamıştır. Doğanın sunduğu nimetleri ve felaketlerin ardındaki sebepleri bilinmeyen güçlere atfetmeye başlayan tarih öncesi insan zamanla tanrıça ve tanrılarını oluşturmaya başlamışlardır. Bu süreçte varolmayan ve göremedikleri güçler zamanla hayal dünyasını geliştirmeye ve yaratıcı düşünce dünyası oluşturmasına sebep olmuştur. İnsan tanrı ve tanrıçalarını yaratırken zamanla akıl ve zekanın da gelişimine ön ayak olmuşlardır. 

Doğanın cömertliğini kadın tanrıçalar üzerinden, felaketleri de erkek tanrılar üzerinden tarif etmeye başlamışlardır. Değişik toplumlarda vahşi hayvanların totemlerinin yapılmasıyla tanrı ve tanrıçalar canlı ve cansız tüm varlıkların bütünleri olmaya başlamışlardır. 

Bazı coğrafyalarda yaratıcılardan ziyade salt tek yaratıcı, bazı toplumlarda iyi ve kötü olmak üzere dualist yaratıcı sistemi, bazı toplumlarda evren ve enerji boyutunda ilahi tekillik olarak zaman içinde değişimlere uğramıştır. 

Günümüz tüm dinlerin kökenleri bu pagan inanışların zamanla harmanlanmasıyla farklılaşmış halleridir. Fakat pagan dinlerinden farklı olarak ahlak ve insan yaşamına dair kurallar günümüz dinlerinde daha da gelişmiştir. 

Hemen hemen tüm dinlerdeki erdemli olma durumu ise değişmeyen salt gerçeklik olarak kalmıştır.

Günümüzde Paganizmin geniş çeşitliliği içinde farklı teolojik yaklaşımlar bulunmaktadır. Bazı paganlar politeist inançlara sahip olup isimleri Avrupa folklorü ve mitolojisinden de tanıdık olabilen çok sayıda Tanrı ve Tanrıçaların izinden giderken, diğerleri monoteist inançlara sahip olup Tanrı ve Tanrıçanın ötesinde cinsiyeti belirgin olmayabilen tek bir yaratıcı güce inanır ve yine başkaları duoteist inançlara sahip olup kendilerini kozmik bir çifte adar. (Tanrıça ve Tanrı veya Hanım ve Efendi) 

Bu terim fazlasıyla geniş olduğundan ve tanımları muğlak olduğundan çoğu kez bu başlık altında incelenebilecek bir din tanımlanırken daha belirli isimler tercih edilir; poiteizm,  şamanizm, zerdüşçülük veya panteizm gibi. 

Günümüzde anadolu coğrafyasında kutsal kitaplar dışında halk toplulukların yaptığı bazı ritüeller pagan kültüründen kalma geleneklerdir. Ağaçlar pek çok pagan kültüründe önemli bir yere sahiptir. Keza anadoluda yaygın olan ağaçlara bez bağlamak bu inanışın devamı sayılır.  Yine dilimize giren ‘ulu çınar gibi’ terimi ağaç ile insan benzetmesi durumunu gösterir. ağaç kutsal ve ilahidir. Bazı dinlerde ve inanışlarda zeytin, nar, defne ve çınar ağaçlarının kutsallığı pagan kültürün devamı sayılabilir. 

Dikatli bir gözle baktığımızda güzümüzde az da olsa pagan inanışının ritüellerini fark edebiliriz.

Paganizm

Pagan Sınıflandırması

Isaac Bonewits tarafından yapılmış pagan sınıflandırılması şöyledir:

  • Paleo-Paganizm: “Neopaganizm” teriminin karşıtı olan bir retronim, diğer kültürler tarafından müdahaleye maruz kalmamış pagan kültürlerini tanımlamakta kullanılmaktadır. Bu terim Hinduzim, Şinto, göç öncesi Germen paganizmi, Kelt Politeizmi, Yunan ve Roma Dinleri.
  • Mezo-Paganizm: Monoteistik, dualistik veya teistik olmayan dünya görüşleri, inanç veya öğretilerden etkilenmiş olsa da dini uygulamalar açısından bağımsızlığını korumuş pagan kültürlerini tanımlar. Buna Amerikan yerlileri, Avustralya aborijinleri, Farmasonluk, Teosofi ve Sihizm vb. dahildir.
  • Neopaganizm: Modern insanlar tarafından çoğunlukla doğa ile (insanlık ve yaşam arasında) yeniden sıkı bir bağ kurmak temelinden yola çıkan, doğal, Hristiyanlık öncesi veya diğer doğa temelli ruhani öğreti ve inançların yeniden canlandırılmaya çalışılması. Bu tanıma Slavianstvo, Neso-Druidizm ve Vika dahildir.

 

Not: Bu araştırma sürecine başlamama vesile olan Şahin’e teşekkür ederim.

Bir Yorum Bırak

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

güvenlik kodu *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.