Sanat eseri üzerine karalama…

Sanatçı yaratım süreci boyunca inceler, araştırır, duygularıyla hisseder, yorumlar ve sanat yapıtını ortaya çıkarır. Sanatçı segilemek için sanat yapıtını teşhir ettiği anda, eser artık bir bakıma sanatçıya ait değildir. Sanatçı anlatmak istediği kavramı eserine aktarmıştır, izleyici ise sanatçının yapıtına kendi izlenimini ve görüşlerini sunarak sanatçının da anlatımına ek anlatımlar yapar. Teşhir boyunca eser artık savunmasızdır. Yapcı ya da yıkıcı eleştiriler eserin izleyici üzerindeki etkisini derinleştirir. Bazen öyle durumlar olur ki sanat yapıtının anlatmak istediği kavram ile kavranılan arasında farklılıklar doğuverir. Bu aslında sürecin bir parçasıdır. Güncel olan zaman içerisindeki değişimler sanat yapıtına bakış açılarını değiştirir. Sanat yapıtının yoruma açık olabilirliği ise eseri asıl kavramından çıkarıp dallı budaklı kavramlara bürüyebilir.

Özellikle günümüz çağdaş sanatında izleyici bu serüvene kaptırmıştır kendini. İzleyici eserin kavramsal çerçevesine yeni kavramlar, yeni düşünceler ekler. İşte tam da bu noktada taşan düşünceler sanat yapıtına ait olmuştur. Zamanla düşünsel birikim artar. Eserin kitlelere ulaşmasıyla sanat eserinin toplumsal estetiği ortaya çıkmaya başlar. Sanatçı gördüğü, algıladığı ve hissettiği objeleri kullandığı malzeme ile esere dönüştürmüştür. Artık eserde var olan yeni yaratım objelerinin(ya da kavramlarının) sanatçının bakış açısıyla yansımasıdır, sanatçı bakış açısıyla uygulanan yeni obje estetik objedir. Fakat estetiğin tam anlamıyla kamu alanına entegresi izleyicilerle buluşmasına bağlıdır. Burada değerli olan şey eserin maddi değerinden çok kavramsal ve estetik değiridir. Bu değer artıkça sanatçı tarafından icra olunmuş esere rağbet artar. Bu noktada çarklar tersine dönmeye başlar. Artık estetik değerin yanında maddi değer de söz konusudur. Talebin artması sanat yapıtının fiyatının artmasına vesile olur. Bu da bir paradoksu başlatır. Çünkü fiyat artıkça esere duyulan merak artar. Eserin görseli incelendikçe eser yeni izleyicilerle buluşur. Bu döngü böyle sürüp gider.

Koleksiyon yapanların günümüzde koleksiyonlarını sergileme gereği duymalarının ya da koleksiyonları için müze açmalarının sebeblerinden biri de bu durum olabilir. Sanat yapıtı koleksiyoncuların gizli odalarında saklı durdukça sadece koleksiyoncusunun bakış açısına ve dünya görüşüne maruz kalır ve yeni düşüncelerin esere eklenmesini imkansız kılar. Aslında günümüz sanat galerileri ve bazı koleksiyoncular ellerindeki eserleri sürekli teşhir ederek bir şekilde sanatın ve sanatçının borsasını oluştururlar. Klasik bir resimden tutun video yerleştirmelerine kadar çok çeşitli dönemlerden ve sanat akımlarından sanat yapıtlarıyla bu tür sergilerde karşılaşmamız mümkündür.

Sanatçı kapitalin boyundurluğu altına girmiştir. İki seçeneği vardır aykırı sanat yapıtı ya da beğeniye göre sanat yapıtı yapmak. Fakat günümüz koleksiyoncuları aykırı olanı daha da benimsemeye başlamıştır. Kapitalistsin ama kapitalizmi eleştiren sanat yapıtını alıyorsun, Çevreyi kirleten fabrikaların var fakat çevre sorununa gönderme yapan eseri beğeniyorsun. Aslında bu durumu nasıl tasvir edeceğimiz bakış açımıza bağlıdır. Olumlu ya da olumsuz eleştirilerimiz olsa da bir bakıma güncel sanat günceli takip edendir. Eğer modern hayat koşulları sanatçıların böyle bir konumda olmasını gerektiriyorsa bu olmalıdır ve olacaktır. Çünkü modern yaşamdaki tüm değişimler sanatçıların bu değişimlerden etkilenmesine ve bu değişimlerin yarattığı duygularıyla eserlerini icra etmesine vesile olur.

Günümüz modern yaşamında çağdaş sanat tam da bu anlattıklarımız üzerinde şekilleniyor. Sanatçı sanat eserini yaratım sürecinde sadece bedensel yeteneklerini değil düşünsel yeteneklerini de ortaya koyuyor. Kavramsal sanat anlayışının şu an için kabul görmesi düşünsel yeteneğin önemsenmesinden kaynaklanıyor. Çünkü sanat yapıtı görselinden çok kavamıyla ön plana çıkarak izleyicisini de sanatçının ortaya koyduğu düşünsel dalgalara bırakıyor ve izleyici bu etkileşimden oldukça haz almaya başlıyor. Modern sanat sergileri arttıkça ve izleyici modern ve çağdaş sanatı algıladıkça bu tür etkinliklere talep daha çok artmakta, talep arttıkça sanatçılar bu talebi karşılamak üzere entellektüel birikimlerini arttırmakta ve daha önce hiç denenmemiş deneysel girdaplara girmektedir. Artık sanatın kim için olduğu önemli değildir. Her halükarda sanat sanatı tetikler. İster toplum için yapılsın ister sanat için isterse belli bir inanca yönelik eserler icra edilsin yapılan sanat bir sonrakine izlenim ve teknik olarak miras kalacaktır.

Başka bir nokta ise çağdaş sanatçının kavramları ele almasıdır. Çünkü düşünce işi filozofa ait olandır. Filozof düşünür, yorumlar ve düşünceyi biçimlendirir. Günümüz sanatçıları da bir bakıma filozofun yerini almaya başlamıştır. Tam tersi de mümkün olabilir. Artık yapılan eserlerin görselinden çok kavramıyla ön planda olması, sanatçının filozof gibi davranmasına ve felsefi bilgi birikimini kavramsal olanı anlatabilmek için sürekli düşünsel bilgisini tazelemesine ve yenilemesine vesile olmuştur. Bu değişime karşı çıkanlar muhakkak olacaktır, fakat statükocu olmak, değişime kapalı olmak ne filozofun ne de sanatçının işidir. Bırakalım değişim olsun. Değişimi kabullenemeyenin güncel yaşam içindç felsefe ve sanat yapıtı üretmesi ilerici bir vasıf taşımaz. Statükocu sanatcı tekniği ne kadar iyi olursa olsun sanat değil zanaat yapar. Ünlü Alman düşünür Karl Marx‘ın dediği gibi “değişmeyen tek şey değişimdir” ve bu değişim insanoğlu algısı ve zihni varoldukça değişmeyecektir.

Sonuç olarak kavramsal sanat eserini izlerken onu ne kadar hissediyorsak ve yorumlayabiliyorsak biz de o eserin bir parçası oluvermişizdir. Eser her ne kadar icra edenin elinden ve düşüncelerinden çıksa bile teşhirden sonra izleyecinin de sayılır. Sanatçı eserinde anlatmak istediği olguyu izleyici farklı algılıyorsa bu olağandır. Çünkü nihai sonuç izleyicinin yorumuna bağlıdır.

Resimler: Cihan Akın 2009 arşivinden (kağıt üzerine, sulu boya, lavi karışık teknik)

Modern Strata

Bir Yorum Bırak

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

güvenlik kodu *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.